آنچه در ادامه بحث می آید ارزیابی و کلی از بحث صورت گرفته در مورد جماعت تبلیغ است.
حرکت جماعت تبلیغ چند ویژگی در درون خود دارد که همواره باعث تحسین من بوده است :
1-احساسات پاکی که نثار آن شده است.2- شوری که برای کامیابی و رستگاری در آن وجود دارد 3-معنویتی بی ریا رموجود در آن . 4- مشارکت خود انگیخته مردم گه با هزینه خودو بدون هیچ طمعی به آن پیوستند.5 جوش و خروشی که برای نجات دیگران از آتش جهنم وجود دارد ، احساسی رقیق و قابل تحسینی را در من بوجود می آورد. 6- فداکاری و ایثاری که در این حرکت مشاهده می شود. برای عقیده شان حاضر به فداکاریهای هستند که از نظر ما خیلی سخت بنظر می آید.7- تشکیلات منسجمشان 6- نصرت و یاری که در این حرکت مشاهده می شود 8- بسج توده ها و با زبان توده ها کار کردن
اما این حرکت در کنار زیبایی هایی که دارد متاسفانه کاستی های فراوانی دارد که بعضا" ضررهای زیادی را بر پیکر این حرکت وارد آورده است:
1- از دید این حرکت تمام ادیان دیگر ، مذاهب دیگر ، حتی گرایشات دیگر داخل تسنن که هماهنگی و همراهی با جماعت تبلیغ را نداشته باشند باطلند .
2- رستگاری را فقط در مرام و عقیده خود می دانند و حتی آنانی را که به انجام فرائض وسنن و نوافل مقید هستند اما مثلا" تشکیل نمی شوند مردود می دانند.
2- تمام دستاوردهای علوم مختلف مخصوصا" علوم انسانی را نفی می کنند و برای نظریاتی که قرنها تلاش شذه است هیچ ارزشی قائل نیستند.
3- تفکر و تعقل را تا حدود زیادی بر نمی تابند .
4- برداشت ناقصی از مفهوم جبر و اختیار دارند و به نوعی جبر گرا هستند.
5- حتی در حدود دین ، احکام دینی را دجار عوام زدگی مطلق ساخته اند بطوریکه در احکام دینی قصص غیر واقعی و افسانه ها را وارد ساخته اند.
6- محصلان و دانشجویان را تشویق می کنند که درس و مدرسه و دانشگاه را رها کنند و به جماعت بروند.
7- کار و تلاش گرچه نفی نمی شود اما در قالب دنیای دون و فانی به صورت بی ارزش به آن نگاه می شود .
8- زن و فرزندان برای مدتها رها می شوند .
9- کیش شخصیت یا شخصیت پرستی در جمع آنان بسیار دیده می شود.
10- چون خود را بر حق و عقیده خود را بهترین می دانند به شدت دچار تعصب و تصلب شده اند.
11- با آثار و مظاهر جدید تکنولوژی سر ستیز دارند. چه بسیار دیده شده که تلویزیونها را شکسته اند .
12- از نظر آنان شکل ظاهری انسانها باید با محاسن و شلوار پیراهن عربی باشد در غیر اینصورت بر باطل هستند حتی افرادی را که نماز شبشان قضاء نمی شود اگر ریش نداشته باشند را بر نمی تابند.
13- در بیان هایشان بعضی مواقع برای جذب اعضاء جدید از داستانهای تحریک کننده غیر واقعی استفاده می کنند مانند اینکه فلانی ( معمولا" یک جماعتی باسابقه) رفت و بی پول شد و در همین موقع یکی با یک ساک پول ظاهر شد.و ساک پول را به او داد.
14- نسبت به تحصیل و کار دختران و زنان سختگیریهای زیادی را اعمال می کنند. و عقاید خود را به آنها تحمیل می کنند.
با تمام ایراداتی که بر کار این حرکت وجود دارد این حرکت در کنه و ذات خود زیبایی های خاص خود رادارد که اگر آسیب شناسی و آسیب زدایی شود می تواند موثر تر باشد.